Συνέντευξη Αγγέλικας Κοροβέση – Ηχοέργα & Ισορροπιστές

Βρέθηκα να σπουδάζω στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, στο εργαστήριο του Δημήτρη Καλαμάρα, αυτού του πολύ σπουδαίου καλυτέχγη και δασκάλου. Μυήθηκα από αυτόν στην τέχνη της γλυπτικής με πολύ μεγάλη αφοσίωση και αγάπη γι’ αυτό. Ταυτόχρονα σπούδασα μαρμαρογλυπτική, κεραμική, χαλκοχυτική και πήρα πτυχίο θεωρητικών σπουδών. Φαίνεται περίεργο, αλλά μπορώ να θυμηθώ τη στιγμή που αισθάνθηκα τη βεβαιότητα ότι μπορώ να γίνω γλύπτρια. Όταν ήμουν αυτά χρονών σε μια παιδική σχολική εκδρομή στο Μουσείο της Αρχές Ολυμπίας, όταν βρέθηκα απέναντι στα καταπληκτικά, λευκά μαρμάρινα, τεράστια γάλματα του ναού του Διός, είπα με μια βεβαιότητα μέσα μου ότι μπορώ και εγώ να τα κάνω. Από τότε δεν μου έφυγε ποτέ αυτή η ιδέα και μέχρι σήμερα αυτή η αίσθηση είναι πάντα στερεωμένη μέσα μου.

Πολύ, πολύ στην αρχή της σταδιοδρομίας μου είχε έρθει ο Γιάννης ο Ξενάκης, είχε κάνει μια έκθεση στην Πινακοθήκη της Αθήνας και από εκεί και ύστερα παρακολούθησα όλη του τη δουλειά και τη φιλοσοφία, η οποία με είχε ενθουσιάσει γιατί ήταν ένας άνθρωπος ο οποίος ταυτόχρονα δούλευε ολιστικά και την εικόνα και τον ήχο και την κίνηση και από εκεί και ύστερα κατάλαβα ότι πίσω από τα πράγματα υπάρχει μια κλωστή που τα ενώνει κατά κάποιο τρόπο και πάντα τον παρακολουθούσα. Πολύ αργότερα όταν ο ίδιος οργάνωσε το κέντρο σύγχρονης ηλεκτρονικής μουσικής στην Αθήνα και το επισκέπτηκα και βρέθηκα να παρακολουθώ τον κόσμο της μουσικής μέσα από αυτήν τη συγκεκριμένη τεχνολογία την ηλεκτρονική. Αυτό μου δημιούργησε αμέσως το ερέθισμα ώστε να θέλω να δημιουργήσω ένα γλυπτό ήχο.

Η δυνατότερα να έχω τον παλμογράφο στο εργαστήριό μου και να ερευνώ και να παρατηρώ αυτά που μου έδωναν τα ηχογραφήματα είδα ότι μπορώ να φτάσω και ανακάλυψα την ηχομορφή των λέξεων. Η λέξη είναι μία δομημένη ηχητική ενότητα η οποία σιγά σιγά αν και δεν είμαι γλωσσολόγος παρατηρώντας την διάφορες λέξεις άρχισα να θεωρώ ότι το μοντέλε μου για εκείνη την περίοδο θα ήταν ο ήχος των λέξεων. Όταν ο Δήμος Αθηναίων έκανε ένα διαγωνισμό, είχε κάνει ένα κάλεσμα σε ένα διαγωνισμό για σύγχρονη γλυπτική στην Αθήνα, συμμετείχα με ένα έργο που είχε προκύψει από αυτή τη δουλειά και λεγόταν Επικοινωνία, το οποίο στήθηκε το 1988 στη Λεωφόρο Μεσογείων στην Αθήνα. Το έργο αυτό αποτελεί το από πολλές ρυθμικές κεραίες οι οποίες άρθρωναν αρμονικές καμπύλες και αυτή η σύνθεση στηριζόταν σε έναν κάναβο με χρυσές τομές. Η επιθυμία μου ήταν να αναδείξω την ανάγκη της κοινωνίας για επικοινωνία. Καθώς παρατηρούσα τους καλλιτέχνες μέσα σε αυτά τα χρόνια, υπήρχαν μερικοί καλλιτέχνες οι οποίοι μερικώς επηρέασαν, όχι άμεσα, όπως ο Ξενάκης, όπως η Μαγδαλένα Βακανόβιτς ή η Νάνσι Γκρέιβς οι οποίοι δημιουργούσαν οι μία πολύ άνθρωπες συνθέσεις και οι άλλοι λεπτεπίλεπτες ρυθμικές συνθέσεις. Οπωσδήποτε από πολύ νωρίς η φιλοσοφία, τα σχέδια και τα έργα του Πολ Κλέ και βέβαια ο Τζακομέντι, βέβαια και πολλοί άλλοι.

Μέσα στους πολέμους της καθημερινότητας, αυτό που από ανάγκη αναζητούσα ήταν η αρμονία. Η λέξη Ειρήνη περιέχει μέσα της την έννοια της αρμονίας.

Στην παιδική μου σκέψη σκίαζαν οι αφηγήσεις του πολέμου. Όταν άρχισα να δημιουργώ λοιπόν και να δουλεύω πάνω στην έννοια της λέξης Ειρήνη και να σχεδιάζω, δημιούργησα το πρώτο έργο, Ειρήνη 1, το οποίο ήταν σχέδια στο χώρο, επαναλαμβανόμανα, μόνο και μόνο για να μπορέσω να δώσω την έννοια της διάχυσης αυτής στο χώρο. Δεν είχε όρια το γλυπτό.

Επίσης πειραματίστηκα πως φαίνεται και πως ταλαντεύεται σε μια άλλη γλώσσα αυτή η έννοια. Παραδέντος χάρη δημιουργούσα τα γλυπτά, πειης και πάθ, που είναι στην αγγλική γλώσσα και στην αισπανική η έννοια της Ειρήνης. Οι άνθρωποι προσπαθούν να ισορροπήσουν και να φτάσουν στην απόλυτη συμφωνία. Άλλωστε αυτό δεν είναι η ειρήνη, η ισορροπία πολλών ανθρώπων. Η πολυάνθρωπη σύνθεση που βασίζεται στη δομή του ηχογραφήματος της λέξης, σε μια δεύτερη ανάγνωση, θα μπορούσε να φανερώσει τον επηρεασμό από τις πολυθεϊκές συνθέσεις των αετομάτων των αρχαίων ελληνικών ναών. Και από μια άλλη ματιά θα μπορούσαμε να το δούμε και σαν μια κοσμική λύρα που φέρνει την αρμονία στους ανθρώπους. Τα ενάντια ισορροπούν με τα αντίθετα. Δηλαδή, έχουμε συνεχή κίνηση, συνεχή ρευστότητα, συνεχείες αλλαγές. Η αρμονία βρίσκεται ακριβώς στην ισορροπία αυτών των δύο αντιθέτων.

Ο ισορροπιστής ίσως, αν τον παρακολουθήσουμε, θα δούμε ότι ενώ προσπαθεί να ισορροπήσει σε μια τεντωμένη γραμμή, δεν είναι αθλητης. Είναι ένας ταλαιπωρημένος άνθρωπος, ο οποίος αγωνίζεται μέσα στις αντιξότητες της ζωής, να σταθεί όρθιος και να βαδίσει με μια σιγουριά η οποία αφορά το δικό του δρόμο. Δηλαδή, γίνεται θεός του εαυτού του. Στην έκθεση που έκανα με τίτλο «Ο χρόνος, οι μορφές, οι έννοιες», το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Ο ισορροπιστής ίσως βρέθηκε δίπλα στο Δία του Αρτιμησίου. Ο Δίας, η στάση του, το σώμα του, όλα αυτά τον χαρακτηρίζουν σαν θεό άνθρωπο. Ενώ ο δικός μου ισορροπιστής, αδύνατος και ταλαιπωρημένος, παρόλα αυτά όρθιος, φανερώνεται σαν να είναι αυτός που είναι ο Θεός του εαυτού του. Βρίσκει τις αντικσοότητες μέσα του, απέναντι στις δυσκολίες της ζωής, τους φόβους, οτιδήποτε. Κι έτσι στέκεται όρθιος αγωνιστής.

Το ηχητικό αλφάβητο δημιουργήθηκε ειδικά για την έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, με τίτλο «Χρόνος, οι μορφές, οι έννοιες», προκειμένου να εκτεθεί δίπλα σε μία ηνοχόη, στην οποία αναγράφεται ένα κείμενο με ελληνική γραφή και πάνω στην οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά τα φωνήεντα. Έτσι λοιπόν εκεί βλέπουμε το πρώτο φωνητικό αλφάβητο και εδώ επιχειρώ να παρουσιάσω τις λέξεις όλου του ελληνικού αλφαβήτου με τα ηχογραφήματα. Έχουμε το ηχητικό αλφάβητο, αλλά να βρίσκονται αυτές μέσα σε μία συνομιλία με αυτά τα κυβόσχημα σχήματα, τα οποία μοιάζουν σαν μία πολιτεία. Όλο το έργο έχει στόχο να δείξει την δύναμη που έχει ο λόγος και πώς η επικοινωνία είναι πάντα ισχυρή και επίσης ότι αυτό το έργο συμβολίζει κάτι σαν να λέμε μια πνευματική κυβωτός καθώς μεταφέρει τη βάση του λόγου. Το έργο έχει επιρροές από το ανάκτορο του Τζακομέντι και την Ιταλική Πολιτεία του Κλε. Εδώ μπορούμε να ακούσουμε τον ήχο του θορύβου. Επίσης να δούμε και το σχήμα του. Αυτά τα άτακτα συνδεδεμένα καρφιά που δημιουργούν και αίσθηση πόνου δημιουργούν και αίσθηση θορύβου. Ενώ εδώ ακούμε κάποια αρμονική. Παρατηρούμε λοιπόν ότι σε αυτό το γλυπτό έχουμε ταυτόχρονα δύο στοιχεία του ήχου μεταμορφωμένο σε εικόνα. Το θόρυβο και την αρμονία, τη μουσική αρμονία. Γιατί αυτή εδώ η διάταξη επάνω είναι διαμορφωμένη σε σχέση με ένα ηχογράφημα το οποίο λέγεται Άλτης. Είναι το πρώτο Α και το τελευταίο Ε. Έτσι ο Άλτης δημιουργεί με τα φτερά του μια αρμονία ενώ αυτό που ξεπερνάει το εμπόδιο είναι ένας θόρυβος.